Adimen artifiziala, alborapenak eta arreta soziosanitarioa

Adimen artifiziala (AA), garapen teknologikoko eremu gisa, giza adimenaren ikaskuntza-moduak eta zereginak garatzeko eta erabakiak hartzeko arrazoibide logikoa imitatzen saiatzen da, giza adimena bera ordezten ez duenean.

Hala ere, adimen artifizialak (AA) onurak izan arren, eta osasun-arloan eta arreta soziosanitarioan dituen aplikazioetako batzuk onak diren arren (gaixotasunen iragarpenari egiten dion ekarpena; iraupen luzeko zainketen urrutiko monitorizazioa; zahartzearekin lotutako sendagaien garapenari egiten dion ekarpena...), Munduko Osasun Erakundeak (MOE) eta beste erakunde batzuek azpimarratu dute AAren erabilerak erronka etikoak dituela osasun-arretaren estaldura unibertsala sustatzeko, arreta soziosanitarioan ekitatea lortzeko, eta zainketa soziosanitarioak jasotzen dituzten pertsonentzat. Adimen artifizialaren arriskuak saihesten dituen onura ukaezinen narratibaren aurrean, haren erabilerak dakartzan erronkak azpimarratzen ditugu.

MOEk azpimarratu du garrantzitsua dela, esplizituko zein inplizituki, AAri eusten dioten eta algoritmoaren entrenamendua eta/edo prozesuaren emaitzak desitxuratzen dituzten ereduetara eramaten diren erroreak eta alborapenak identifikatzea. Izan ere, algoritmoek diseinatzen dituztenen aurreiritziak eduki  ditzakete, eta, algoritmo horiek adimentsuak izanik, baliteke gizartearentzat interes onenak ez planteatzea eta, azken batean, pertsona batzuentzat edo gizarte osoarentzat kaltegarriak izatea, desberdintasun sozial jakin batzuk areagotuz, ahultasun berriak sortuz edo generoagatik, arrazagatik, diru-sarrerengatik, erlijioagatik, sexu-orientazioagatik, adinagatik eta abarrengatik diskriminazio zaharrak iraunaraziz. Beste arriskua “datuen ustezko inpartzialtasun matematikoaren bidez” lortutako datu partzial edo okerren erabileratik dator, eta adimen artifizialak datu horiek erabakiak hartzeko eskaintzen ditu.

Erronka horiei aurre egiteko, beharrezkoa da arreta soziosanitarioaren esparruan ere AAren soluzioen oinarri diren algoritmoak diseinatu eta inplementatzen dituztenek bermatzea eraginkorrak, seguruak, adierazgarriak, fidagarriak, auditagarriak, etikoak, bidezkoak eta ez-diskriminatzaileak izango direla, kalitate-datuak izango dituztela, eta datu horiek lortzeko eta hautatzeko prozesuari dagokionez gardenak, eta datu-gobernua zainduko duen esparru erregulatzaile eta etikoa izango dutela. Azken batean, helburua da datuaren alde egitea ondasun publiko gisa, eta adimen artifizialari giza eskubideak eta pertsona guztien balio etikoak errespetatzea, bereziki arreta soziosanitarioko xede-kolektiboenak.

Catarina Paz Camaño
Euskadiko Koordinazio Soziosanitarioko Taldeko teknikaria